DZIAŁ SPADKU
Czym jest dział spadku?
Chwila śmierci spadkodawcy powoduje przejęcie jego praw i obowiązków majątkowych przez spadkobierców. W sytuacji, gdy do dziedziczenia powołanych jest kilka osób, z mocy prawa powstaje między nimi stan wspólności majątku spadkowego. Aby zakończyć ten stan przejściowy i przydzielić konkretne przedmioty poszczególnym osobom, przeprowadza się dział spadku.
Nabycie spadku przez kilka osób oznacza, że do czasu ostatecznego rozliczenia żaden ze spadkobierców nie jest wyłącznym właścicielem konkretnej rzeczy wchodzącej w skład masy spadkowej. Każda z osób posiada jedynie udział ułamkowy w całym majątku. Oznacza to, że samochód, mieszkanie czy środki na rachunku bankowym zmarłego należą wspólnie do wszystkich spadkobierców.
Umowa o dział spadku służy zniesieniu tej wspólności i przejściu ze współwłasności ułamkowej na własność indywidualną. W wyniku tej czynności poszczególne składniki zostają przydzielone konkretnym osobom. Przykładem może być sytuacja, w której dwoje dzieci dziedziczy po rodzicu w częściach równych. W umowie działowej mogą postanowić, że jedno z nich przejmie mieszkanie, a drugie otrzyma oszczędności oraz pojazd, przy czym ewentualna różnica w wartości majątku zostanie wyrównana poprzez spłatę finansową.
Stwierdzenie nabycia spadku a dział spadku
Działu spadku bywa mylone z formalnym potwierdzeniem praw do dziedziczenia. Są to jednak dwie odrębne czynności prawne, które następują po sobie w określonej kolejności:
- Potwierdzenie praw do spadku – odbywa się poprzez sądowe stwierdzenie nabycia spadku lub sporządzenie przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia. Czynność ta wskazuje wyłącznie, kto jest spadkobiercą oraz w jakim ułamku dziedziczy majątek. Nie określa ona, komu przypadną konkretne przedmioty zmarłego.
- Dział spadku to kolejny krok, w którym następuje fizyczny lub prawny podział majątku po zmarłym między uprawnionych.
Przeprowadzenie działu spadku wymaga wcześniejszego uzyskania prawomocnego postanowienia sądu o nabyciu spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia. Bez formalnego potwierdzenia statusu spadkobiercy podział majątku nie jest możliwy.
Kiedy można przeprowadzić umowny dział spadku u notariusza?
Istnieją dwie drogi dokonania działu: umowna oraz sądowa. Umowny dział spadku u notariusza jest rozwiązaniem sprawnym, jednak wymaga spełnienia określonych warunków.
Notarialny dział spadku może dojść do skutku, gdy:
- wszyscy spadkobiercy są znani i biorą udział w czynności (osobiście lub przez pełnomocnika);
- panuje pełna zgodność co do sposobu podziału majątku, wartości poszczególnych składników oraz ewentualnych spłat;
- udziały spadkowe są w sposób bezsporny wykazane odpowiednimi dokumentami;
- nie występują przeszkody prawne, takie jak spory dotyczące tego, czy sporządzony wcześniej testament notarialny jest ważny.
Notariusz nie rozstrzyga sporów między stronami. Jeżeli choć jedna z osób powołanych do dziedziczenia nie wyraża zgody na proponowane warunki umowy, sporządzenie aktu notarialnego nie będzie możliwe. W takim przypadku spór musi zostać rozstrzygnięty przez sąd.
W jaki sposób można podzielić majątek spadkowy?
Strony umowy działowej dysponują dużą swobodą w ukształtowaniu sposobu podziału. Najczęściej stosuje się następujące rozwiązania:
- Podział fizyczny składników majątku – polega na przydzieleniu poszczególnych rzeczy różnym spadkobiercom (np. jedna osoba otrzymuje samochód, druga działkę) lub na fizycznym podziale jednej rzeczy, o ile pozwalają na to przepisy i względy techniczne (np. geodezyjny podział nieruchomości).
- Przyznanie rzeczy jednemu spadkobiercy ze spłatą pozostałych – pełne prawo do danego składnika (np. lokalu mieszkalnego) przypada jednej osobie, która zobowiązuje się do przekazania pozostałym spadkobiercom odpowiednich kwot pieniężnych (spłata spadkobiercy).
- Podział bez spłat i dopłat – ma miejsce, gdy spadkobiercy uzgadniają przydział rzeczy bez konieczności wzajemnych wyrównań finansowych, niezależnie od ewentualnych różnic w wartości przekazywanych składników.
- Sprzedaż majątku i podział uzyskanych środków – sprzedaż przedmiotu osobie trzeciej i rozdzielenie uzyskanej kwoty proporcjonalnie do udziałów spadkowych.
Prawo dopuszcza również częściowy dział spadku. Oznacza to, że umowa może objąć tylko wybrane składniki (np. samą nieruchomość), podczas gdy pozostałe elementy majątku pozostaną na razie we współwłasności.
Jak przygotować się do wizyty u notariusza?
Sprawne przeprowadzenie czynności wymaga wcześniejszego dostarczenia kompletnych dokumentów. Dokumenty do działu spadku ustalane są indywidualnie z Kancelarią, a podstawowy zestaw obejmuje:
Podczas spotkania notariusz ustala tożsamość stron, bada ich zdolność do czynności prawnych, odczytuje akt notarialny oraz przyjmuje podpisy.
Formalne przeprowadzenie czynności, jaką jest dział spadku, pozwala definitywnie uregulować sytuację prawną majątku po zmarłym i znieść łączącą spadkobierców współwłasność. Przed przystąpieniem do umowy spadkobiercy powinni uściślić pełny skład spadku, ustalić realną wartość poszczególnych przedmiotów, wybrać odpowiedni sposób podziału oraz uzgodnić warunki ewentualnych spłat.
Zakres dokumentów i wysokość opłat wynikają z wartości i rodzaju majątku podlegającego podziałowi. Przed wizytą w kancelarii można przekazać podstawowe informacje dotyczące planowanej umowy, co pozwoli na zweryfikowanie stanu prawnego i sprawne przygotowanie aktu notarialnego.